Verscheur het Coalitieakkoord

Verscheur het Coalitieakkoord

woensdag 24 juni 2015

Overal in Nederland poppen burgerinitiatieven als paddestoelen uit de grond op. Ook in Baarn vinden burgerinitiatieven plaats. Voor sommige initiatieven is de hulp van de politiek en de gemeente nodig. Om die initiatieven te laten slagen is wederzijds vertrouwen tussen overheid en burger een vereiste. Het vertrouwen in de politiek is bij velen echter verdwenen. Wat kan de gemeenteraad doen om dit vertrouwen terug te winnen? Een werksysteem veranderen is een optie...weg met het coalitieakkoord!

Het is u wellicht ontgaan, maar op donderdag 11 juni j.l. vonden de jaarlijkse Algemene Beschouwingen in de gemeenteraad plaats. Dit is het hoogtepunt van het politieke jaar: het moment waarop alle partijen hun visie op de toekomst geven en waarin wordt getracht een gemeenschappelijke visie te formuleren voor het komende jaar.

Een mooi moment, omdat politieke partijen dan hun idealen, hun waarden en hun speerpunten als uw vertegenwoordiger kenbaar maken. Wat vinden ze belangrijk? Welke toekomst zien ze voor zich? De uitkomst van deze avond heeft rechtstreeks invloed op de toekomst van ons Baarn.

Des te verwonderlijker dat de publieke tribune vooral gevuld was met ambtenaren en (steun)-fractieleden. Slechts een handjevol betrokken bewoners van Baarn had de moeite genomen om in de raadszaal aan Laanstraat 1 te komen luisteren. Vanwaar die desinteresse bij de wegblijvers?

Verlies van vertrouwen


In heel Nederland neemt de betrokkenheid van bewoners bij de politiek af. Dat geldt zowel voor de landelijke als de lokale politiek. Tegelijkertijd hebben burgers steeds meer ideeën over hoe ze hun leefomgeving kunnen verbeteren. Overal poppen burgerinitiatieven als paddenstoelen uit de grond. In sommige steden wordt een G1000 georganiseerd: een 'burgertop' waarin bewoners ideeën bespreken voor concrete verbeteringen in hun gemeente. In Austerlitz hebben bewoners een zorgnetwerk voor oudere en gehandicapte dorpsgenoten opgezet, in Utrecht onderhouden bewoners het openbare groen in hun eigen buurt. De oude politiek van burgerinvloed via politieke partijen en een gemeenteraad die beslist wat er gebeurt sluit niet meer helemaal aan bij de mensen en wensen van deze tijd. Het is duidelijk dat de democratie anno 2015 aan vernieuwing toe is.

Veel mensen, ook degenen die nog wel gaan stemmen, voelen zich niet meer vertegenwoordigd door hun volksvertegenwoordigers. Bewoners verliezen het vertrouwen dat de overheid hun belangen zo goed mogelijk behartigt en zoeken naar manieren om "de zaken zelf te regelen". Dit geldt vooral voor de directe leefomgeving. Overigens vraagt de overheid dat ook van hen: de burger moet meer zelfredzaam zijn. Dus zowel vanuit de burger als vanuit de overheid is er een beweging gaande van de representatieve democratie (waarin burgers worden vertegenwoordigd in de raad of het parlement) naar de doe-democratie (waarin burgers zelf beslissen en eventueel uitvoeren). Soms heeft de bewoner de overheid nodig om zijn initiatief handen en voeten te geven. Dan blijkt vaak dat die samenwerking niet altijd even soepel verloopt.

Ook veel mensen in Baarn hebben behoefte aan meer directe invloed op de politieke agenda. Op straat hoor je dat mensen het "gekonkel in de politiek zat" zijn, dat zij meer gehoord willen worden door politici, dat hun goede plannen stranden doordat het gemeentebestuur er niet voor openstaat. De gemeente Baarn vraagt haar inwoners om zelfredzamer te zijn en hun eigen netwerk aan te spreken. Maar als die inwoners met eigen initiatieven komen, voelen ze zich door diezelfde gemeente niet of nauwelijks gesteund.

Nu zijn er allerlei mogelijkheden om met burgerinitiatieven aan de slag te gaan en GroenLinks Baarn wil daar graag bij helpen. Maar uit bovenstaande blijkt dat er ook in de politieke arena een randvoorwaardelijke stap gezet moet worden: het vertrouwen in de politiek moet worden hersteld.

'Wij'-'zij' denken


Een van de redenen dat het vertrouwen in de politiek bij de bewoners afneemt, heeft te maken met de grote kloof tussen 'wij' en 'zij' binnen de gemeenteraad: Wij van de coalitie en zij van oppositie, of andersom. Van een gezamenlijk optrekken bij de besluitvorming is nauwelijks sprake. Besluiten zijn vaak door de coalitie van tevoren dichtgetimmerd, wat de oppositie het gevoel geeft buiten spel te staan. Bij de besluitvorming hoeven immers -in het ergste geval- alleen de koppen geteld te worden. Het debat gaat dan niet meer over de inhoud, maar over de stemverhouding. Onze Baarnse gemeenteraadsleden zijn zich bewust van die kloof en vaak roepen ze elkaar op om dat denken in 'wij' en 'zij' los te laten. Maar dat blijkt in de praktijk erg moeilijk. En dat is logisch, want die scheiding tussen coalitie en oppositie is het fundament van het politieke systeem zoals dat in Baarn is ingericht:
Direct na de verkiezingen wordt er gezocht naar een samenstelling van politieke partijen die leidt tot een meerderheid in de raad. Die partijen stellen binnenskamers een document op dat als leidraad dient voor het beleid van de komende vier jaar: het Coalitieakkoord. Bij de opstelling van dat Coalitieakkoord hebben de oppositiepartijen en de inwoners van Baarn geen enkele inbreng.

Is die werkwijze nog wel van deze tijd? Is die scheiding tussen 'wij' en 'zij' nog wel van deze tijd?

Om de kloof tussen 'wij' en 'zij' te verkleinen zouden de raadsleden dus niet alleen hun attitude moeten veranderen, maar vooral ook hun systeem.

Hoe kan het anders?


Tijdens de D1000, een door de Vereniging Nederlandse Gemeenten georganiseerde dag over vernieuwingen in de lokale democratie, nam een deel van het groepje van GroenLinks Baarn dat aanwezig was, deel aan de workshop Verscheur het Coalitieakkoord! Een verfrissende gedachte! Een raadslid van een andere gemeente vertelde dat de termen 'coalitie' en 'oppositie' binnen hun raad niet meer gebruikt worden. De verhoudingen laten dat niet meer toe. Dat komt doordat de gehele raad na de verkiezingen een zogenaamd ‘Raadsakkoord’ heeft geschreven. Een document waarop dus alle politieke partijen invloed hebben gehad.

Op de D1000 bruiste het sowieso van de geweldige ideeën. En in de loop van de dag en de dagen daarna kwam een groepje GL-ers tot het volgende plan, als voorzet voor een bredere maatschappelijke discussie, voor een fundamentele verandering in de lokale democratie:

Direct na de gemeenteraadsverkiezingen stelt de raad een lijst met actuele thema’s op en legt die voor aan de inwoners van Baarn, met het verzoek de drie belangrijkste thema’s voor Baarn bovenaan te zetten. Uiteraard mogen zij ook zelf thema's aandragen. Een soort referendum dus.
Aan de hand van de inzendingen – en rekening houdend met de landelijke politiek en lopende zaken - bepaalt de raad gezamenlijk welke thema's de komende vier jaar aangepakt gaan worden.
Op grond van die uitslag worden terzake deskundige vak-wethouders gezocht en wordt door de raad bepaald hoeveel wethoudersuren er nodig zijn.
De keuze van de thema’s is dus nauwelijks onderwerp van politiek debat. In de concrete invulling kunnen partijen hun eigen visie en identiteit naar voren brengen. En voor de uiteindelijke besluitvorming moet in de raad naar een meerderheid gezocht worden. Zo zijn er bij de raadsvoorstellen dus wisselende meerderheden.
De kiezer krijgt zo een duidelijk beeld welk beleid elke partij voorstaat en kan zijn stem voor zijn meest favoriete partij laten afhangen van het stemgedrag van de afgelopen vier jaar.


Op deze wijze wordt in één klap het op macht gebaseerde 'wij'-'zij' gevoel bij de wortel aangepakt, worden de bewoners betrokken bij de bepaling van de politieke agenda en kan het vertrouwen in de politiek worden hersteld, omdat van gekonkel vooraf geen sprake meer is.

Pas als het vertrouwen in de politiek is hersteld, kan aan de bewoners gevraagd worden hun verantwoordelijkheid te nemen. Wederzijds vertrouwen schept ruimte voor een creatieve samenwerking, een co-creatie, tussen bewoners en overheid.

Het vergt lef om bestaande structuren te veranderen, wie durft?

Sylvia Birnie, bestuurslid GroenLinks Baarn
Margreet Breukelaar, lid GroenLinks Baarn

GroenLinks blogt


Wilt u reageren?
Stuur GroenLinks een e-mail via onderstaande knop.




Blogarchief


Blijf op de hoogte

Ja, ik wil mails ontvangen van GroenLinks Baarn.
Naam

E-mailadres

Niet invullen
logo Groenlinks Baarn